Karıştırmalı Siyanürle Liç

5.5.1 Karıştırmalı Siyanür Liçinin Temel Akış Şeması

Karıştırmalı siyanürle liçleme Genel olarak, öğütme parçacık boyutu 0,3 mm’den küçük olan altın içeren malzemeler için uygundur. Temel akış şeması Şekil 5-15’te gösterilmiştir. Süzme siyanür liç yöntemiyle karşılaştırıldığında, karıştırmalı siyanür liç yöntemi, daha küçük tesis alanı, daha kısa liç süresi, daha yüksek mekanizasyon derecesi, daha yüksek altın liç oranı ve hammaddelere daha güçlü uyum sağlama gibi avantajlara sahiptir.

Şekil 5-15, Karıştırmalı siyanür liç işleminin akış şeması

Altın geri kazanımını artırmak ve siyanürle liç süresini kısaltmak amacıyla, siyanürle liç işleminden önce iri altın parçacıklarını geri kazanmak için genellikle amalgamasyon, yerçekimi ayrıştırma veya flotasyon yöntemleri kullanılır. Yerçekimi ayrıştırma veya flotasyon, siyanürle liç işlemini engelleyen büyük miktarlarda gang ve zararlı safsızlıkları gidermek ve altın konsantresi elde etmek için de yaygın olarak kullanılır. Altın konsantresi daha sonra siyanürle liç işleminden önce yeniden öğütülür. Altın içeren cevher, büyük miktarda kil, okra, şist içeriyorsa ve ince altın parçacıkları içeriği yüksekse, flotasyon indeksi düşüktür. Bu gibi durumlarda, altın içeren cevher, altın ayırıcı bir çözelti (zayıf çözelti) içinde öğütülebilir ve ardından tüm çamurun siyanürle liç işlemine tabi tutulabilir. Bu nedenle, çalkalamalı siyanür liç işlemiyle elde edilen altın içeren malzeme, ham cevher, amalgamasyon atıkları, yerçekimi ayırma atıkları, flotasyon altın konsantresi, flotasyondan ayrılan altın-bakır karışık konsantresi, altın içeren demirli cevher konsantresi ve altın içeren demirli cevher cürufu vb. olabilir.

Karıştırmalı Siyanür Çözeltme Tankı

Altın ekstraksiyonu için yapılan karıştırmalı siyanür liç işleminde, ince öğütülmüş altın içeren malzeme ve siyanür liç maddesi, altın liç işleminin tamamlanması amacıyla bir karıştırmalı tank içinde sürekli olarak karıştırılır ve havalandırılır. Karıştırma prensibine ve yöntemine göre, karıştırmalı liç tankları üç türe ayrılabilir: mekanik olarak karıştırılan liç tankları, hava ile karıştırılan liç tankları ve kombine hava-mekanik karıştırmalı liç tankları.

5.5.2.1 Mekanik Karıştırmalı Çözeltme Tankı

Mekanik olarak karıştırılan bir liç tankında, çamurun karıştırılması yüksek hızda dönen bir mekanik karıştırıcı vasıtasıyla gerçekleştirilir. Mekanik karıştırıcı, pervane, çark veya türbin tipi olabilir. Şekil 5-16'da gösterilen pervane tipi karıştırmalı liç tankı, üretimde yaygın olarak kullanılan bir mekanik karıştırmalı liç tankı türüdür. Tank esas olarak bir tank gövdesi, pervaneye sahip dikey bir şaft, merkezi bir çamur alım borusu 1, bir sirkülasyon borusu, bir kapak plakası 6, bir çamur besleme borusu 8 ve bir boşaltma borusu 9'dan oluşur. Pervane hızla dönerken, tank içindeki çamur, dallı borular aracılığıyla merkezi çamur alıcı boruya akar ve bir girdap oluşturur. Girdap içine hava çekilir ve bu da çamurdaki oksijen içeriğini doygunluk seviyesine getirir. Pervane dönerken, alıcı boruya giren çamuru tankın dibine iter, ardından çamur dipten geri döner ve tank duvarı boyunca yükselir, sirkülasyon borusu aracılığıyla merkezi çamur alıcı boruya yeniden girer; böylece çamur sirkülasyonunun birden fazla döngüsü sağlanır ve çamurun içine sürekli olarak hava çekilir.

1—Selüloz alım borusu; 2—Dallanma borusu;

3—Dikey şaft; 4—Pervane; 5—Destek; 6—Kapak;

7—Akış kanalı; 8—Besleme borusu; 9—Boşaltma borusu

Mekanik olarak karıştırılan liç tankları, çamurun homojen ve yoğun bir şekilde karıştırılmasını sağlar ve oksijen içeriğini artırmak için çamurun içine sürekli olarak hava çeker. Bu, durma sonrasında yeniden çalıştırmayı kolaylaştırır ve çamurun pervaneyi tıkamasını önler.

Üretim uygulamalarında, oksijen içeriğini ve karıştırma yoğunluğunu daha da artırmak amacıyla bazen tankın içine birkaç adet dikey basınçlı hava borusu yerleştirilir veya tankın iç (dış) duvarına hava kaldırıcılar monte edilir.

Üretimde, pervane tipi karıştırmalı liç tanklarının yanı sıra, çark tipi ve diğer mekanik olarak karıştırılan liç tankları da kullanılmaktadır.

5.5.2.2 Havayla Karıştırmalı Süzme Tankı

Hava ile karıştırılan liç tankları, basınçlı havanın pnömatik etkisiyle çamurun homojen ve yoğun bir şekilde karıştırılmasını sağlar. Hava ile karıştırılan bir liç tankının yapısal şeması Şekil 5-17’de gösterilmiştir. Uluslararası alanda bu tip tanklara genellikle Pachuca veya Brown hava karıştırmalı liç tankı adı verilir. Liç tankının üst kısmı uzun bir silindir, alt kısmı ise 60 derecelik bir konidir. Tank temel olarak tank gövdesi, merkezi boru, basınçlı hava borusu, besleme borusu ve boşaltma borusundan oluşur. Çalışma sırasında çamur, besleme borusu aracılığıyla tanka girer. Basınçlı hava borusu doğrudan merkezi borunun alt kısmına uzanır. Basınçlı hava, merkezi boru içinde kabarcıklar halinde yükselir ve bu da merkezi borunun içindeki çamurun yoğunluğunun, merkezi borunun dışındaki dairesel boşluktakinden daha düşük olmasına neden olur. Bu durum, çamurun merkezi boru içinde sürekli yükselmesine ve merkezi borunun dışındaki dairesel boşlukta sürekli alçalmasına neden olarak çamur sirkülasyonunu sağlar. Basınçlı hava basıncı ve akış hızının ayarlanması, çamurun karıştırma yoğunluğunu düzenler.

Hava ile karıştırılan liç tankı, aralıklı veya sürekli olarak çalışabilir. Aralıklı çalışmada, liç işleminin sonunda çamur alt boşaltma borusundan dışarı verilir. Sürekli çalışmada ise çamur, üst boşaltma borusundan dışarı verilir ve bir sonraki liç tankına girer.

Basınçlı hava ile karıştırılan liç tankı, çamurun çok güçlü bir şekilde karıştırılmasını sağlayarak çamurdaki oksijen içeriğini doygunluk seviyesine yaklaştırır.

Şekil 5-17 Havayla karıştırmalı liç tankı (kule)

1—Merkezi boru; 2—Besleme borusu; 3—Basınçlı hava borusu; 4—Alt tahliye borusu; 5—Üst tahliye borusu; 6—Tank gövdesi

Karışık karıştırmalı liç tankı, merkezinde bir hava kaldırma sistemi ve mekanik tırmık bulunan ya da çevresinde hava kaldırma sistemleri, merkezinde ise çamur sirkülasyon borusu ve spiral karıştırıcı bulunan dairesel bir tanktır. Bu nedenle, tırmık tipi karıştırıcılı liç tankı olarak da adlandırılır. Tırmık karıştırıcılar, Dow, Denver ve Worman modelleri dahil olmak üzere yurtdışında çeşitli tiplerde kullanılmaktadır. Şekil 5-18, altın işleme tesislerinde yaygın olarak kullanılan bir karışık karıştırmalı liç tankını göstermektedir. Bu tank temel olarak tank gövdesi, hava kaldırma borusu, tırmık, dikey şaft, akış kanalı ve tahrik cihazından oluşur. Çamur, üstte bulunan besleme girişinden tanka girer. Tankın içinde, çamur tabakalar halinde dibe doğru çöker. Dipte biriken konsantre çamur, tırmığın dönüşü (1-4 dev/dak) yardımıyla içi boş kaldırma borusunun girişine doğru toplanır. Basınçlı havanın etkisiyle konsantre çamur, hava kaldırma borusu boyunca yükselir ve iki delikli kanala taşar. Daha sonra, dikey eksenle birlikte dönen kanalların deliklerinden geçerek tekrar tanka akar ve bu sayede çamurun tank içinde eşit bir şekilde dağılmasını sağlar. Süzülmüş çamur, besleme girişinin karşısındaki çıkıştan sürekli olarak boşaltılır ve böylece sürekli çalışma sağlanır.

Bu tür karıştırmalı liç Tank, alçak bir yapıya sahiptir, tabanında tortu bulunmaz, altın süzülme oranı yüksektir ve siyanür tüketimi düşüktür.

Şekil 5-18 Tırmık tipi karıştırıcılı süzme tankı

1—Hava kaldırma borusu; 2—Tırmık; 3—Akış kanalı; 4—Dikey şaft; 5—Yatay çerçeve; 6—Aktarma tertibatı

Şu anda ülkemizde ağırlıklı olarak SJ tipi çift pervaneli liç karıştırma tankı kullanılmaktadır; bu, mekanik ve havayla karıştırmalı bir liç karıştırma tankıdır. Pervane hızı nispeten düşüktür; içi boş şafttan düşük basınçlı hava enjekte edilir, bu da homojen havalandırma, istikrarlı cevher akışı, iyi karıştırma etkisi, düşük güç tüketimi ve uzun hizmet ömrü sağlayan kauçuk kaplı pervaneler ile sonuçlanır.

5.5.3 Karma Süzme İşlem Yöntemi

Karışık liç işlemi, çalışma yöntemine göre sürekli karıştırmalı siyanür liç ve aralıklı karıştırmalı siyanür liç olarak ikiye ayrılabilir. Sürekli karıştırmalı liçte, çamur, seri olarak bağlanmış birkaç karıştırmalı liç tankından akış yönünde ilerler. Çamurun yerçekimi ile akması mümkün olmadığında, pompalanabilir. Genel olarak, pompalama işlemlerinin sayısını en aza indirmek ve güç tüketimini azaltmak için çamurun yerçekimi ile akması gerekir. Aralıklı karıştırmalı liç işleminde, çamur birkaç paralel karıştırmalı liç tankına beslenir. Liç işleminin sonunda çamur bir depolama tankına boşaltılır ve liç işlemi için karıştırmalı liç tanklarına yeni bir parti çamur beslenir.

Altın zenginleştirme tesislerinde sürekli karıştırmalı siyanür liç yöntemi daha yaygın olarak kullanılmaktadır. Aralıklı karıştırmalı siyanür liç yöntemi ise yalnızca bazı küçük zenginleştirme tesislerinde, belirli refrakter altın cevherlerinin işlenmesinde veya her liç aşaması için taze bir siyanür çözeltisi gerektiğinde kullanılmaktadır.

Sürekli karıştırmalı siyanür liç işlemi genellikle seri olarak bağlanmış 3 ila 6 adet karıştırmalı liç tankında gerçekleştirilir.

Genel olarak, liç tankları kademeli bir düzenlemede kurulur; bu sayede çamurun her bir tanktan eşit ve kesintisiz bir şekilde geçmesi sağlanır. Çamurun her bir liç tankından geçmesi için gereken süre, söz konusu liç koşulları altında gerekli olan liç süresine eşit veya bundan biraz daha uzun olmalıdır. Aralıklı liçleme ile karşılaştırıldığında, sürekli karıştırmalı liçleme (CSL) yükleme ve boşaltma süresini kısaltır, daha büyük ekipman işleme kapasitesine sahiptir, liçlenmiş çamurun sürekli katı-sıvı ayrışmasına olanak tanır, depolama tanklarına olan ihtiyacı ortadan kaldırır, tesis alanını ve güç tüketimini azaltır ve proses otomasyonunu kolaylaştırır ve çalışma koşullarını iyileştirir. Bu işletme yöntemi, çoğu altın konsantratöründe kullanılabilir.

Aralıklı karıştırmalı liç işlemi genellikle işleme kapasitesi 100 ton/günden az olan altın zenginleştirme tesislerinde kullanılır. Büyük konsantratörlerde genellikle paralel olarak çalışan birkaç, hatta bir düzine kadar liç tankı gerekir. Liçlenmiş çamur, katı-sıvı ayrıştırması için bir depolama tankına gönderilir. Depolama tankındaki çamurun, mineral parçacıklarının çökmesini önlemek için sürekli olarak karıştırılması gerekir.

Karıştırmalı siyanür liç işlemi sırasında sıvı-katı oranı genellikle 1:1’dir. Liç ve yıkama işlemleri aynı liç tankında gerçekleştirildiğinde, liç işleminin sonunda yıkama suyu eklenerek çamurun sıvı-katı oranı 3:1’e seyreltilebilir.

5.5.4 Süzme Çamurunun Katı-Sıvı Ayırılması ve Yıkanması Karıştırılmış siyanürlü süzme çamurunda, altın çökeltmesi için berrak ve değerli bir çözelti elde etmek amacıyla katı-sıvı ayrımı yapılması gerekir. Altın geri kazanımını artırmak için, katı-sıvı ayrıştırma işleminden sonra elde edilen katı fraksiyon yıkanmalı ve böylece altın içeren çözeltiden mümkün olduğunca fazla geri kazanılmalıdır. Üretimde, liç çamurunun katı-sıvı ayrıştırılması ve yıkanması için dekantasyon, filtrasyon ve akışkan yatak yöntemleri kullanılabilir.

5.5.4.1 Dekantasyon Yöntemi Ülkemdeki altın zenginleştirme tesislerinin çoğu, katı-sıvı ayrıştırma ve liç çamurunun yıkanması için dekantasyon yöntemini kullanmaktadır. Yurtdışında ise bu yöntem esas olarak Kuzey Amerika’da kullanılmaktadır. Dekantasyon, aralıklı dekantasyon ve sürekli dekantasyon olarak ikiye ayrılır.

A. Aralıklı Boşaltma Yöntemi

Aralıklı süzme işlemi, aralıklı siyanür liç hamurunun katı-sıvı ayrıştırılmasında yaygın olarak kullanılır ve çökeltme tankında veya koyulaştırıcıda gerçekleştirilebilir. Çökeltme tankı kullanıldığında, liç hamuru arıtıldıktan sonra, arıtılmış altın içeren çözelti, şamandıralı bir sifon kullanılarak boşaltılır ve altının çökmesi için gönderilir. Kalan konsantre hamur, seyreltik sodyum siyanür çözeltisi ile yıkanmak üzere karıştırmalı liç tankına geri gönderilir. Pülpa daha sonra arıtma amacıyla çökeltme tankına geri gönderilir. Bu işlem, yıkama sıvısındaki altın içeriği eser miktarda kalana kadar birkaç kez tekrarlanır. Katı-sıvı ayrımı için bir koyulaştırıcı kullanıldığında, liç pülpası arıtma amacıyla koyulaştırıcıya gönderilir. Taşan kısım altının çökmesi için gönderilir ve alt akış, seyreltik sodyum siyanür çözeltisiyle yıkanmak üzere karıştırmalı liç tankına geri gönderilir. Hamur daha sonra arıtma amacıyla tekrar koyulaştırıcıya gönderilir. Bu işlem, taşan kısımdaki altın içeriği eser miktarda kalana kadar birkaç kez tekrarlanır. Yıkama çözeltisindeki altın içeriği genellikle düşüktür, bu nedenle yıkama için kademeli bir konsantrasyon yöntemi kullanılabilir. Sodyum siyanür konsantrasyonu ve pH değeri ayarlandıktan sonra ilk yıkama çözeltisi, bir sonraki altın içeren malzeme partisi için liç ajanı olarak kullanılır. İkinci yıkama çözeltisi, bir sonraki hammadde liç çamuru partisi için ilk yıkama maddesi olarak kullanılır ve bu şekilde konsantrasyon adım adım artırılır. Son yıkama çözeltisinde ise yıkama maddesi olarak temiz su kullanılır.

Aralıklı dekantasyon işlemi uzun sürer, büyük miktarda çözelti gerektirir ve geniş bir alan kaplar. Günümüzde endüstride nadiren kullanılmaktadır; yalnızca işleme kapasitesi düşük siyanür tesislerinde uygulanmaktadır.

B. Sürekli Ters Akışlı Dekantasyon Yöntemi

Endüstriyel olarak kullanılan sürekli dekantasyon yöntemleri, çoğunlukla süzme çamuru ile yıkama çözeltisinin zıt yönlerde hareket ettiği ters akımlı dekantasyon yöntemleridir (CCD prosesi olarak adlandırılır). İşlem, seri olarak bağlanmış birkaç tek katmanlı veya çok katmanlı koyulaştırıcıda gerçekleştirilir.

a. Tek Katmanlı Yoğunlaştırıcı ile Sürekli Ters Akışlı Yıkama

Katı-sıvı ayrıştırma ve karıştırılmış liç çamurunun sürekli ters akımlı yıkanması için seri olarak bağlanmış birkaç tek katmanlı yoğunlaştırıcı kullanılabilir. Tipik bir proses Şekil 5-19'da gösterilmiştir. Tek katmanlı yoğunlaştırıcı ile sürekli ters akışlı yıkama yöntemi, basit işletim, çözünmüş altının yüksek yıkama oranı ve kolay otomasyon gibi avantajlara sahiptir. Ancak, ekipman geniş bir alan kaplar ve çamurun birçok kez pompalanması gerekir.

Şekil 5-19 Sürekli Ters Akımlı Eğimli Yıkama İşleminin Tipik Akış Şeması

Bu nedenle, birçok siyanür tesisi, çok aşamalı yoğunlaştırıcılar kullanan sürekli ters akışlı yıkama sürecini benimseme eğilimindedir.

Konsantrasyon verimliliğini artırmak ve ekipmanın kapladığı alanı azaltmak amacıyla, 1970’lerin sonlarında Güney Afrika’daki Elandsrand altın madeni ile ABD’nin Nevada eyaletindeki Silver King Mining ve Houston International Minerals şirketleri, sırasıyla yeni bir tür yüksek verimli koyulaştırıcıyı kullanmaya başladılar. Elandsrand, bu cihazı hidrosiklonun taşma suyunu yoğunlaştırmak için kullanırken, Silver King ve Houston ise liç çamurunun ters akımlı dekant yıkaması için kullanmıştır. Çamur, yoğunlaştırıcıya girmeden önce önce gazdan arındırılır, ardından karıştırılır (Şekil 5-20). Flokülant, çamurla karışması için karıştırıcıya en az üç aşamada eklenir. Karıştırıcı, flokülantın çamur içinde homojen dağılımını sağlamak üzere bir pervane ile donatılmıştır. Flokülant ile karıştırılan çamur, karıştırıcının alt tankına akar. Karıştırıcının alt tankı, konsantrasyon alanını artırmak için radyal eğimli plakalarla donatılmıştır. Konsantre alt akış, bir tırmık mekanizması ile dışarı tırmıklanır. Çökelmiş çözelti, sıkıştırma tabakasındaki floklardan süzülür ve üst taşma oluğu aracılığıyla boşaltılır. Yüksek verimli koyulaştırıcı, boyut olarak küçüktür ve geleneksel koyulaştırıcılardan 10 kata kadar daha verimlidir; bu sayede daha az yatırım gerektirir. Bununla birlikte, cevher parçacık boyutu ve özelliklerindeki değişikliklere karşı daha duyarlıdır.

Şekil 5-20: Yüksek verimli bir yoğunlaştırıcının şematik enine kesit görünümü

1—Tırmık kolu tahrik tertibatı; 2—Karıştırıcı tahrik tertibatı; 3—Flokülant besleme borusu;

4—Karıştırıcı; 5—Tırmık kolu; 6—Besleme borusu; 7—Taşma oluğu; 8—Çökelmiş kum tahliye borusu; 9—Gaz giderme sistemi

b. Çok katmanlı koyulaştırıcı ile sürekli ters akımlı yıkama

Çok katmanlı bir koyulaştırıcının yapısı, birden fazla (genellikle 2-5) tek katmanlı koyulaştırıcının üst üste istiflenmesi dışında, merkezden tahrikli tek katmanlı bir koyulaştırıcının yapısına büyük ölçüde benzerdir. Alt katmandan gelen taşma (berraklaştırılmış sıvı) üst katmana ulaşmasını önlemek için katmanlar arasında bir çamur sızdırmazlık cihazı (katman arası kapak) kullanılır.

Ülkemde, altın zenginleştirme tesislerinde genellikle iki katmanlı veya üç katmanlı yoğunlaştırıcılar kullanılmaktadır. Şekil 5-21, üç katmanlı bir yoğunlaştırıcıda sürekli ters akımlı yıkama prensibini göstermektedir. Her bir yoğunlaştırıcının tırmık çerçeveleri, bir elektrik motoru tarafından döndürülen aynı dikey şaft üzerine sabitlenmiştir. Katmanlar arasına ara katman kapakları yerleştirilmiştir ve her katmanın taşma boruları yıkama sıvısı tankına bağlanmıştır. Tırmık yavaşça dönerken, üst katmandan gelen alt akış sorunsuz bir şekilde bir sonraki katmana akabilir, ancak alt katmandan gelen arıtılmış sıvı üst katmana giremez. Katmanlar arasındaki süspansiyonlar birbirine bağlıdır ve hidrostatik denge sayesinde göreceli bir istikrar sağlayabilir. Bu nedenle, yıkama tankındaki arıtılmış sıvının alt katmanındaki taşma deliği, üst katmanın sıvı yüzeyinden daha yüksek olmalıdır. Yükseklik farkını Δh olarak alalım; bu değer aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanabilir:

Katlar arası geçit (kesit)

Şekil 5-21: Üç katmanlı yoğunlaştırıcının sürekli ters akışlı yıkama prensibinin şematik diyagramı

1—Merkezi şaft; 2—Tırmık çerçevesi; 3—Giriş; 4—Çıkış deliği;

5—Yıkama sıvısı borusu; 6—Taşma borusu; 7—Yıkama sıvısı borusu; 8—Taşma borusu; 9—Yıkama sıvısı borusu; 10—Taşma tankı; 11—Yıkama sıvısı tankı

Formülde, △h — üst sıvı yüzeyinin üzerindeki alt taşma çıkışının yüksekliği;

h — üst alt akışın yüksekliği;

p — konsantre alt akışın yoğunluğu;

Po — arıtılmış sıvının yoğunluğu.

Çalışma sırasında, liç çamuru besleme borusu aracılığıyla çok katmanlı yoğunlaştırıcının en üst katmanına girer. Alt akış, her katmandan sırayla geçer ve sonunda alt çıkıştan boşaltılır. Yıkama sıvısı (genellikle altın ayırıcı bir çözelti), üst katmandan boşaltılan alt akışı yıkamak üzere yıkama sıvısı borusu aracılığıyla alt yoğunlaştırıcıya girer. Bu sıvının taşan kısmı, taşma borusu boyunca yıkama sıvısı tankının II. bölmesine girer ve ardından 7 numaralı boru aracılığıyla ikinci yoğunlaştırıcıya girerek birinci yoğunlaştırıcıdan boşaltılan alt akışı yıkar. İkinci koyulaştırıcının taşma suyu, taşma borusu yoluyla yıkama sıvısı tankının I. bölmesine girer; ardından yıkama sıvısı borusu 9 üzerinden birinci koyulaştırıcıya girerek çamuru yıkar. Birinci koyulaştırıcıdan boşaltılan taşma suyu, altın içeren değerli çözeltiye karşılık gelir. Şekil 5-22, ülkemizdeki bir siyanür tesisinde üç katmanlı bir yoğunlaştırıcı kullanılarak gerçekleştirilen sürekli ters akımlı yıkama işleminin çözelti denge diyagramını göstermektedir. Altın içeren malzeme 88%-0,037 mm'ye öğütülmüştür; besleme konsantrasyonu 27,8%, deşarj konsantrasyonu 57,72% ve çözünmüş altının yıkama oranı 98,86%'dir.

Şekil 5-22: Siyanür tesisinde üç katmanlı bir yoğunlaştırıcının sürekli ters akışlı yıkama işlemi

Filtreleme Yöntemi

Filtrasyonda katı-sıvı ayırma ve yıkama işlemleri, sürekli veya aralıklı olarak gerçekleştirilebilir. Sürekli çalışmada genellikle silindirik vakum filtreleri ve diskli vakum filtreleri kullanılırken, aralıklı çalışmada çoğunlukla çerçeveli vakum filtreleri ve filtre presleri kullanılır. Altın konsantratörlerinde sürekli filtrasyon daha yaygındır.

Aralıklı filtreleme, genellikle filtrelenmesi zor siyanürlü çamurların katı-sıvı ayrıştırılmasında kullanılır ve filtre kekinin daha uzun süre yıkanmasına olanak tanır. Bununla birlikte, işleme kapasitesi daha düşüktür ve daha geniş bir alana ihtiyaç duyar; genellikle daha düşük işleme kapasitesine sahip altın konsantratörlerinde kullanılır.

Çalkalanmış siyanür liç çamurunun konsantrasyonu nispeten düşüktür; tipik olarak 30% civarındadır. Filtrenin işleme kapasitesini ve filtreleme verimliliğini artırmak için, siyanür liç çamuru genellikle önce konsantre edilir ve susuzlaştırılır; ardından konsantre alt akış filtreye gönderilir. Filtrasyondan önce alt akış konsantrasyonunun 55%'nin üzerine çıkarılması amacıyla konsantrasyon işlemi sırasında flokülantlar eklenebilir. Mekanik olarak sürüklenen altın içeren çözeltinin geri kazanılması için filtre keki birkaç kez yıkanmalıdır. Genellikle, önce seyreltik sodyum siyanür çözeltisiyle yıkanır, ardından temiz suyla yıkanır. Filtre kekini yıkamak için genellikle iki aşamalı bir filtrasyon ve yıkama yöntemi kullanılır. Şekil 5-23, bir konsantratör ve iki filtre kullanan bir siyanür tesisinin filtrasyon ve yıkama sürecini göstermektedir.

Şekil 5-23: Bir siyanür tesisinde üç aşamalı filtreleme ve yıkama işlemi

Bu tesiste çözünmüş altının yıkama oranı 98,271 TP3T’dir.

Güney Afrika’daki bazı siyanür işleme tesisleri, 60 m² ve 120 m²’lik vakumlu bant filtrelerini kullanmaya başlamıştır. Vakumlu bant filtresi temel olarak bir çerçeve, tahrik tekerleği, kuyruk tekerleği, dairesel bant, dolgu bandı, vakum odası ve hava kutusundan oluşur (Şekil 5-24). Halkalı kayışta birçok enine drenaj oluğu bulunur ve olukların tabanı her iki taraftan ortaya doğru eğimlidir. Kayışın ortasında boyuna geçen delikler bulunur; her drenaj oluğunda süzüntüyü toplamak ve boşaltmak için birer delik vardır. Süzüntü, kayışın altındaki vakum odasına akar. Filtre bezi, tahrik tekerleği ve kuyruk tekerleği boyunca bir aktarma cihazı tarafından tahrik edilen kayışın üzerine serilir. Kayışın üst çalışma kısmı hava yastığı boyunca hareket eder; yalnızca vakum aralığı içinde sabit vakum odasına baskı uygulayarak vakum odası boyunca sürüklenir. Aşınmayı önlemek için, kayışın altına dar, cilalı bir dolgu kayışı yerleştirilir. Dolgu kayışı, dairesel kayışla birlikte hareket eder ve aşındığında hızlı bir şekilde değiştirilebilir. Çamur, bir dağıtıcı vasıtasıyla yukarıdan, kayışa sıkıca tutturulmuş filtre bezinin üzerine beslenir. Vakum filtrasyonu, çözeltiyi kayışın drenaj olukları boyunca ve drenaj deliklerinden geçerek bir vakum odasına, ardından da bir depolama tankına iter. Bant filtresi üç bölgeye ayrılabilir: emme filtrasyon bölgesi, yıkama bölgesi ve kurutma bölgesi. Kurutma bölgesinden ve tahrik tekerleğinden geçtikten sonra, filtre bezi konveyör bandından ayrılır. Filtre keki, boşaltma silindiri tarafından boşaltılır. Filtre bezi bandı, sürekli otomatik çalışma için kuyruk kasnağında konveyör bandıyla hizalanacak şekilde bir jet yıkayıcıdan, gergi tekerleğinden ve otomatik aralık ayarlama sisteminden geçer. Filtratın bulanıklığını ölçmek için bir bulanıklık ölçer takılır; bu sayede filtre bezinin çalışma durumu gerçek zamanlı olarak izlenebilir. Bant filtreler çok aşamalı filtrasyon ve yıkama gerçekleştirebilir, filtre kekinin çamur haline getirilmesini gerektirmez, yüksek işleme kapasitesi ve verimliliğine sahiptir ve filtre bezinin kolayca değiştirilmesine olanak tanır. Bununla birlikte, önemli bir başlangıç yatırımı gerektirir, bakım maliyetleri yüksektir ve işletimi nispeten karmaşıktır.

Şekil 5-24: Kayışlı filtre yapısının şematik diyagramı

1—Çamur silindiri ve çamur dağıtıcı; 2—Yıkama suyu dağıtıcı; 3—Tahrik tekerleği;

4—Sürekli bant; 5—Sürekli filtre bezi; 6—Arka tekerlek

Aralıklı filtrelemede genellikle plaka ve çerçeve tipi filtre presleri kullanılır; ancak otomatik plaka ve çerçeve tipi filtre presleri de katı-sıvı ayrıştırma ve siyanürlü çamurun yıkanması için kullanılabilir.

5.5.4.3 Akışkan Yatak Yöntemi

Akışkan yataklı katı-sıvı ayırma ve yıkama işlemleri genellikle bir akışkan yataklı yıkama kolonu (kule) içinde gerçekleştirilir. Akışkan yataklı yıkama kolonu (kule), uzun ve ince bir içi boş silindirdir (Şekil 5-25). Bu kolon, esas olarak liç çamurundan mineral kumlarını ayırmak ve mineral kumlarını yıkamak için kullanılır. Kolon, genişleme odası, kolon gövdesi ve konik taban olmak üzere üç bölümden oluşur. Genişleme odasının merkezinde bir besleme silindiri bulunur; bu silindir, liç çamurunun genişleme odasına düzgün ve eşit bir şekilde girmesini sağlar. Yıkama sıvısı, yıkama bölümü ile sıkıştırma bölümü arasındaki arayüzden beslenir ve bir dağıtım cihazı vasıtasıyla kolonun kesiti boyunca eşit bir şekilde dağıtılır. Yıkama bölümünde, cevher ve yıkama sıvısı ters akış yönünde hareket eder. Çamurdaki altın içeren çözelti ve ince mineral parçacıkları, yıkama suyu ile birlikte üst taşma setinden boşaltılır ve ardından berrak bir altın içeren çözelti elde etmek için süzülür. Cevher, genleşme odasından aşağıya doğru çöker ve yıkama bölümünde ters akışlı yıkamaya tabi tutulur; bu sırada üst tabakası daha ince, alt tabakası daha kalın olan bir akışkan yatak oluşur. Yıkanan cevher, sıkıştırma bölümüne yerleşir. Sıkıştırma bölümünde cevher sıkıştırılır ve konsantre edilir, hareketli yatak halinde aşağı iner ve son olarak kolonun altından boşaltılır.

Şekil 5-25: Yıkama kolonunun çalışma prensibi ve yapısının şematik gösterimi

Altın İçeren Çözeltilerin Arıtılması

Altın içeren çözeltiler, işlemin verimliliğini artırmak ve reaktif tüketimini azaltmak amacıyla, yer değiştirme yoluyla altın çökeltme işlemine girmeden önce arıtılmalıdır.

Katı-sıvı ayrıştırma ve yıkama işlemlerinden sonra liç çamurundan elde edilen altın içeren çözelti, az miktarda çamur ve çökelmesi zor askıda katı maddeler içerir. Bu safsızlıklar, yer değiştirme yoluyla altın çökeltme işlemine girdiğinde çinko yüzeyini kirletir, altın çökeltme hızını düşürür ve çözeltideki siyanürü tüketir. Günümüzde altın içeren çözeltilerin arıtılmasında çerçeveli arıtıcılar yaygın olarak kullanılmaktadır; bunları filtre presleri izlemektedir. Küçük madenlerde ise kum filtre kutuları ve çökeltme tankları kullanılabilir.

Bir kum filtre kutusu, sahte taban üzerine yerleştirilmiş bir filtre malzemesinden (filtre bezi, kanvas veya çuval bezi torbalar) oluşur. Ardından, filtre malzemesinin üzerine 120-150 mm kalınlığında bir çakıl tabakası ve 60 mm kalınlığında bir ince kum tabakası yerleştirilir. Genellikle, periyodik değiştirme amacıyla iki adet kum filtre kutusu kullanılır. Kum filtre kutusu temizlenirken ince kum değiştirilmelidir. Çökeltme tankları gibi, kum filtrelerinin de üretim verimliliği düşüktür ve arıtma etkisi zayıftır; ancak basit yapıları sayesinde genellikle çerçeveli arıtıcılarla birlikte kullanılabilirler.

Altın içeren çözeltinin arıtılmasında kullanılan filtre bezleri, sıklıkla karbonatlar, sülfürler veya mineral çamurları nedeniyle tıkanır. Bu zararlı etkileri ortadan kaldırmak için, altın içeren çözelti ile hava arasındaki temas süresini kısaltarak çözeltide çözünmüş karbondioksit miktarını azaltmak amacıyla, filtrasyon ve arıtma aşamaları arasına genellikle bir ara depolama tankı kurulmaz. Arıtma ekipmanı düzenli olarak temizlenmeli ve kalsiyum karbonat çökeltilerini gidermek için filtre bezi 1%–1,5% hidroklorik asit ile yıkanmalıdır.

Şekil 5-26 Düz tabanlı hava karıştırma tankı

1—Sıçrama önleyici; 2—Sürgülü vana; 3—Merkezi hava kaldırma borusu;

4—Paslanmaz çelik destek borusu; 5—Konik hava giriş borusu; 6—Beton taban; 7—Gözetleme deliği; 8—Besleme oluğu; 9—Boşaltma oluğu; 10—Taşma borusu; 11—Drenaj borusu

Çalkalama Yöntemiyle Siyanürlü Altın Çıkarma Uygulamasına Bir Örnek: 1951 yılında faaliyete geçen Sint Helena altın madenindeki eski siyanür tesisi, artan cevher hacmi, tesisteki ciddi korozyon, eskimiş ekipman ve azalan altın geri kazanım oranı nedeniyle yeniden inşa edildi. Yeni tesisin tasarımında, üretim maliyetlerini düşürme ve işgücünden tasarruf etme konusunda 1956'dan beri eski tesiste ve 1963'ten beri Leslie altın madeninde uygulanan öğütme yöntemlerinin yanı sıra 1967'den beri Kinross konsantratöründeki deneyimler de dikkate alınmıştır. Yeni tesis, aylık 300.000 ton cevher işleme kapasitesiyle Eylül 1976'da tamamlanarak faaliyete geçmiştir. Yeni tesis, atık kaya ayırma ve kırma işlemlerini ortadan kaldırmaktadır; cevher kırılgandır ve maden ocağından gelen cevher doğrudan otojen değirmene beslenir veya 100 mm’lik çelik bilyelerle beslenir. Cevheri -200 mesh’e kadar öğütmek için otojen değirmen ve Krebs hidrosiklon öğütücüsünden oluşan bir kapalı devre sistemi kullanılmaktadır. Çamur daha sonra siyanürleme işlemi için on adet düz tabanlı, hava ile karıştırılan tanka (Şekil 5-26) beslenir. Çamur, tankın ortasındaki bir hava kaldırıcı vasıtasıyla sirküle edilir; bu kaldırıcı, çamuru karıştırmak ve çökelmeyi önlemek amacıyla altı adet yüksek basınçlı hava nozulu ile çevrilidir. Liçlenmiş çamur, bir vakum filtresi kullanılarak süzülür. Değerli sıvı, yukarı akışlı bir kum filtre kutusu kullanılarak arıtılır ve bir Klaus gaz giderme kulesi kullanılarak oksijenden arındırılır. Çinko tozu yer değiştirme liçinden elde edilen altın çamuru, yatay bant filtre kullanılarak susuzlaştırılır ve ardından tünel fırında kavrulur. Kavurma ve kurutma işlemlerinden sonra, altın çamuru eritme süresini kısaltmak amacıyla büyük bir elektrik ark fırınında eritilir. Toz, torbalı toz toplayıcı kullanılarak toplanır.

New Occidental altın madeninde, 8,7 g/t altın, yaklaşık 1% kalkopirit ve 1-2% pirhotit içeren, ince taneli altın içeren silisleşmiş şist ve kumtaşı üretilmektedir. Siyanür tüketimini azaltmak ve altın geri kazanımını artırmak amacıyla, siyanürle liç işlemi sırasında liç alkalinitesinin dikkatli bir şekilde kontrol edilmesinin yanı sıra kurşun oksit de eklenmektedir. İşleme akışı Şekil 5-27'de gösterilmiştir ve işleme kapasitesi aylık 8000 tondur. Cevher 9,5 mm'ye kırılır ve ardından iki aşamalı bir kapalı devre öğütme işleminde kireç, siyanür ve kurşun oksit kullanılarak 90%-200 mesh boyutuna öğütülür. Çözme çamurundan gelen taşma konsantre edilir ve ardından 30 saat süreyle siyanürleme işlemi için seri olarak bağlanmış dört adet Deverow karıştırmalı tanka gönderilir. Konsantre edilmiş çözme çamurundan gelen taşma ve alt akıştan gelen yıkama sıvısı, öğütme işlemine geri gönderilir. Liyaj sırasında oluşan taşan sıvı, 0,06% NaCN ve 0,007% CaO içerir. Reaktif tüketimi şöyledir: NaCN 1,14 kg/ton, CaO 1,4 kg/ton, PbO 300 g/ton. Konsantre cevher çamurundan elde edilen taşma (altın içeren çözelti), arıtıldı, oksijeni giderildi ve altın içeren çökelti elde etmek için çinko tozu ile yer değiştirme işlemine tabi tutuldu. Kavurma işleminden sonra, eritme için bir oksitleyici ilave edildi ve yüksek bakır içerikli alaşımlı altın külçeleri üretildi. Bu külçeler daha sonra bir miktar bakırı uzaklaştırmak için kükürt ile eritildi ve sonuçta % altın, %4% gümüş ve % baz metaller (ağırlıklı olarak bakır) içeren bir alaşımlı altın külçesi elde edildi. Altın geri kazanım oranı % idi. Tesis üretimini durdurmuş olsa da, üretim deneyimi belirli bir pratik öneme sahiptir.

Şekil 5-27: Yeni Oxytontal Altın Madeni Akış Şeması

30 saatin ardından, liç çamurunun konsantrasyonundan elde edilen taşma suyu ve alt akıştan gelen yıkama sıvısı öğütme işlemine geri gönderilir. Liyaj sırasında oluşan taşma, 0,06% NaCN ve 0,007% CaO içerir. Reaktif tüketimi şöyledir: NaCN 1,14 kg/ton, CaO 1,4 kg/ton, PbO 300 g/ton. Öğütme çamuru konsantrasyonundan gelen taşma suyu (altın içeren çözelti), arıtılır, oksijeni giderilir ve çinko tozu ile değiştirilerek altın içeren çökelti elde edilir. Kavurma işleminden sonra, yüksek bakır içerikli altın alaşımı külçeleri üretmek üzere eritme işlemi için bir oksitleyici eklenir. Bu külçeler daha sonra bir miktar bakırı uzaklaştırmak için kükürt ile eritilir ve 86% altın, 4% gümüş ve 10% baz metal (esas olarak bakır) içeren alaşımlı altın külçeleri üretilir. Altın geri kazanım oranı %’dir. Tesis üretimini durdurmuş olsa da, üretim deneyimi belirli bir pratik öneme sahiptir. 5.5.6.2 Flotasyon ve Siyanürle Altın Çıkarımı

Ülkemdeki bir altın zenginleştirme tesisi, pirit içeren kuvars cevherini işliyor. Başlıca metalik mineraller pirit, pirhotit, sfalerit, galenit, kalkopirit, manyetit, argentit ve doğal altındır. Gang mineralleri ise çoğunlukla kuvars, serisit, plajiyoklaz, dolomit, amfibol ve kaolindir. Doğal altın, kalkopirit, pirit ve kuvars içinde yuvarlak, uzun ve düzensiz şekillerde dağılmıştır. Ham cevher, yaklaşık 10 g/t altın ve 0,1% bakır içermektedir.

Tesis, flotasyon ve siyanürle altın çıkarma işlemlerini birleştiren bir süreç uygulamaktadır. Karışık flotasyon ve ayrı flotasyon işlemlerinin ardından, cevherden altın-bakır konsantresi ve altın-kükürt konsantresi elde edilmektedir. Altın-bakır konsantresi, 500–1000 g/t altın ve 4% bakır içerir; altın geri kazanım oranı yaklaşık 50%, bakır geri kazanım oranı ise yaklaşık 50%'dir. Altın içeren kükürt konsantresi, 80-100 g/t altın, 0,1%'den az bakır ve 35-40% kükürt içerir; altın geri kazanım oranı yaklaşık 40%'dir. Altın-bakır konsantresi, daha ileri işleme tabi tutulmak üzere bir eritme tesisine gönderilirken, altın içeren kükürt konsantresi, Şekil 5-28’de gösterildiği gibi, karıştırmalı siyanürleme yoluyla sahada altın üretimi için kullanılır. Altın içeren kükürt konsantresi, 98%-0,074 mm boyutuna kadar yeniden öğütülür ve pH değeri 11'dir. Konsantrasyon işleminden sonra (3 numaralı pıhtılaştırıcı ilavesiyle), ksantat, 2 numaralı yağ ve çözünür tuzlar uzaklaştırılır; bu işlem sonucunda 25%-30% aralığında bir alt akış konsantrasyonu elde edilir. Alt akış daha sonra siyanürle liç işlemi için birbirine seri bağlı beş adet mekanik karıştırıcılı tanka gönderilir. Havalandırma amacıyla tanklara birkaç basınçlı hava borusu da yerleştirilmiştir. Liç işlemi sırasındaki sodyum siyanür konsantrasyonu 0,1%-0,12%, pH değeri 10'dur ve 24 saatlik liç işleminin ardından altın liç oranı ,21'dir. Çözülen çamur, katı-sıvı ayrıştırma ve sürekli ters akışlı yıkama için üç katmanlı bir yoğunlaştırıcıya gönderilir. Siyanürlü atıklar, ton başına yaklaşık 2 gram altın ve 35%–40% kükürt içerir. Atık havuzunda doğal olarak kurutulduktan sonra kükürt konsantresi olarak satılır. Üç katmanlı yoğunlaştırıcıdan gelen taşma suyu (değerli çözelti), metreküp başına 10 gramdan fazla altın içerir. Kum filtresinde arıtıldıktan sonra, altın çökeltmesi için çinko tel yer değiştirme banyosuna gönderilir. Deplasman işlemi sırasında kurşun asetat eklenir ve ,51 oranında altın çöktürme oranı elde edilir. Altın içermeyen çözelti (zayıf çözelti), metreküp başına 0,1–0,05 gram altın içerir. Bu çözeltinin bir kısmı yıkama amacıyla üç katmanlı yoğunlaştırıcının alt katmanına geri gönderilirken, geri kalanı ağartma tozu ile işlenir ve atılır.

Şekil 5-28 Çin’deki bir zenginleştirme tesisinden elde edilen altın içeren kükürt konsantresi

Karıştırmalı siyanürleme prosesi akış şeması

Altın çökeltmesinden elde edilen altın çamuru, 2%~5% altın içerir. Sülfürik asitle yıkandıktan, kurutulduktan ve kalsine edildikten sonra, akışkan olarak nitratlar ve boraks eklenir ve bir konvertörde eritilerek 40%~50% altın içeren bir altın alaşımı üretilir. Altın eritme geri kazanım oranı 'e ulaşır ve toplam altın geri kazanım oranı 'tir. Bu tesiste altın içeren kükürt konsantresinin işlenmesi için malzeme tüketimi (kg/ton) şöyledir: sodyum siyanür 7,22; kurşun asetat 0,36; çinko tel 5,17; ağartma tozu 6,95. Hammaddedeki düşük bakır içeriği nedeniyle tesis, artık flotasyon ayırma işlemini uygulamamaktadır. Karışık flotasyon konsantresi yeniden öğütülür ve ardından iki liç ve iki yıkama işleminden geçirilerek altın çıkarılması için doğrudan siyanürle işlenir. İkinci aşamadan gelen siyanürle liç çamuru, katı-sıvı ayrıştırma ve ters akımlı yıkama için üç katmanlı bir yoğunlaştırıcıya gönderilir. Taşan kısım, siyanürle liç işleminin ilk aşamasına geri gönderilirken, alt akış vakumla süzülerek satışa sunulacak kükürt konsantresi elde edilir. Siyanür çamurunun birinci aşaması, üç aşamalı bir koyulaştırıcıda katı-sıvı ayrıştırma ve ters akımlı yıkamadan geçer. Elde edilen değerli sıvı, çerçeveli bir arıtıcıda arıtıldıktan sonra, çinko tozu yer değiştirme yoluyla altın çökeltme işlemine gönderilir. Elde edilen altın çamuru kurutulur ve eritme için bir konvertöre gönderilir. Yer değiştirme işleminden elde edilen zayıf çözelti ile ikinci aşama üç aşamalı yoğunlaştırıcının alt akış vakum süzme işleminden elde edilen süzüntü, yıkama sıvısı olarak kullanılmak üzere geri gönderilen bir kısmı hariç, siyanürün geri kazanılması amacıyla sülfürik asit ile asitlendirilerek rejenerasyona tabi tutulur. Sodyum hidroksit çözeltisiyle absorpsiyondan sonra, 20,35% sodyum siyanür ve 0,67% sodyum hidroksit içeren alkali bir sodyum siyanür çözeltisi elde edilir; bu çözelti, siyanür liç işlemine geri gönderilerek önemli miktarda sodyum siyanür tasarrufu sağlanır.

Ülkemdeki bir başka altın zenginleştirme tesisi, altın ve pirit içeren kuvars cevherini işliyor. Başlıca metalik mineraller pirit, manyetit, limonit, molibdenit ve doğal altındır; gang mineralleri ise ağırlıklı olarak kuvars, karbonatlar, plajiyoklaz ve serisittir. Ham cevher, ton başına 6 gram altın içerir ve ince altın taneleri pirit ile yakından ilişkilidir. Tesis, altın ekstraksiyonu için flotasyon ve karıştırmalı siyanürleme işlemlerini birleştiren bir yöntem kullanmaktadır (Şekil 5-29). Cevher, 117,5 g/t altın, 43,17 g/t gümüş, 0,18% bakır, 0,05% molibden, 25,26% kükürt ve 1,54% karbon içeren altın içeren kükürt konsantresi elde edilir; altın geri kazanım oranı %’dir. Konsantrasyon, filtrasyon ve reaktif giderme işlemlerinden sonra, altın içeren kükürt konsantresi iki aşamada sürekli olarak 98%-0,044 mm'lik bir parçacık boyutuna kadar yeniden öğütülür ve ardından siyanürle liç işlemi için havalandırma cihazlarıyla donatılmış dört adet mekanik olarak karıştırılan liç tankına beslenir. Kireç, koruyucu alkali olarak kullanılır ve birinci aşama yeniden öğütme değirmenine eklenir. Liç pH’ı 10, sodyum siyanür konsantrasyonu 0,1%, liç süresi 36 saat, hamur konsantrasyonu 25%–30%'dir ve altın liç oranı %–%'ye ulaşır. Liç çamuru, çift katmanlı bir koyulaştırıcı ve bir filtre kullanılarak katı-sıvı ayrıştırmasına ve sürekli ters akışlı yıkamaya tabi tutulur; böylece %'nin üzerinde bir altın yıkama oranı elde edilir. Altın içeriği 20 g/m³ olan altın içeren çözelti, kurşun asetat ilavesiyle bir kum filtresinde arıtılır ve ardından çinko tel yer değiştirme çökeltmesine gönderilir. Deplasman çökeltme süresi 90 dakikadır ve 'un üzerinde bir altın deplasman çökeltme oranı elde edilir. Altın çamuru eritilerek külçelere dökülür ve böylece alaşımlı altın elde edilir. Altın çıkarıldıktan sonra kalan çözelti yaklaşık 0,06 g/m³ altın içerir ve genellikle ağartma tozu veya klor gazı ile arıtıldıktan sonra atılır. Filtreleme ve yıkama işleminden sonra elde edilen filtre keki (siyanür atıkları), molibden flotasyon sistemine gönderilir; burada 8000 g/ton su camı, ton başına 80 g kerosen ve ton başına 60 g 2 numaralı yağ eklenerek 13% molibden içeren molibden orta ürünü üretilir. Oksidatif kavurma işleminden sonra, molibden orta ürünü kimyasal işleme tabi tutulur ve amonyum molibdat ile atıklar elde edilir. Atıklar, ton başına yaklaşık 300 gram altın içeriyordu; bu durum, esas olarak altın içeren kükürt konsantresindeki bazı karbonlu maddelerin adsorpsiyonu nedeniyle meydana gelen altın kaybından kaynaklanıyordu. Altını geri kazanmak amacıyla, atıklar siyanür liç işlemi için altın içeren kükürt konsantresiyle birlikte geri gönderildi. Molibden flotasyon atıkları yaklaşık 25%–30% kükürt içeriyordu ve bir sülfürik asit fabrikasına satıldı. Altın içeren kükürt konsantresinin işlenmesi için malzeme tüketimi (kg/ton) şu şekildeydi: sodyum siyanür 8; kireç 12; kurşun asetat 3; çinko tel 2–3. Daha sonra tesiste teknik iyileştirmeler yapıldı; çinko tel ile altın çökeltme yöntemi, çinko tozu ile altın çökeltme yöntemiyle değiştirildi. Arıtma işleminden sonra, altın içeren çözelti oksijen giderimi için bir hava gidericiye gönderildi ve ardından çinko tozu ile altın çökeltme işlemi gerçekleştirildi. Bu, altın çamurundaki altın içeriğini artırdı, çinko ve akı tüketimini azalttı ve genel altın geri kazanım oranını iyileştirdi.

Şekil 5-29: Ülkemde, karıştırmalı siyanür işlemiyle altın çıkarımı için kullanılan bir altın zenginleştirme tesisinin akış şeması